Người lên DALF C1 thường viết tốt: họ đã qua B2, quen lập luận, biết dùng thức giả định. Vậy mà phần viết của C1 lại là chỗ nhiều người mất điểm nhất, và lý do nằm ở bài synthèse de documents. Đây là dạng bài gần như không có trong trường học Việt Nam: đọc vài tài liệu cùng chủ đề rồi viết một bài tổng hợp, không được nêu ý kiến riêng, không được chép câu của tác giả, không được thêm thông tin ngoài tài liệu. Người quen viết nghị luận thường làm sai đúng ở những chỗ đó: tóm tắt từng tài liệu một, chèn một câu "theo tôi", hoặc chép nguyên câu hay vì sợ diễn đạt lại bị sai nghĩa.
Synthèse khác résumé và khác nghị luận ở đâu
| Résumé (tóm tắt) | Synthèse (tổng hợp) | Essai (nghị luận) | |
|---|---|---|---|
| Số tài liệu | một | nhiều | không bắt buộc |
| Trình tự | theo tài liệu gốc | theo ý, do người viết sắp | theo lập luận của người viết |
| Ý kiến riêng | không | không | bắt buộc |
| So sánh các nguồn | không | bắt buộc | tuỳ |
Hai chữ quan trọng nhất trong bảng là "theo ý" và "so sánh". Giám khảo không cần biết tài liệu 1 nói gì rồi tài liệu 2 nói gì. Họ muốn thấy bạn nhận ra các tài liệu đồng ý ở đâu, bổ sung nhau ở đâu và mâu thuẫn ở đâu, rồi trình bày điều đó thành một bài có bố cục riêng.
Những gì giám khảo kiểm tra
Lưới chấm chính thức của France Éducation international được công bố cùng các đề mẫu, và nên đọc trực tiếp ở đó vì cách trình bày có thể được cập nhật. Dù vậy, những yêu cầu cốt lõi của synthèse thì ổn định qua nhiều năm:
- Trung thành với tài liệu: không bóp méo, không bỏ sót ý chính, không thêm ý từ bên ngoài, kể cả khi bạn biết chắc nó đúng.
- Trung lập: không có je, không có à mon avis, không có tính từ đánh giá kiểu un argument absurde.
- Diễn đạt lại: chép nguyên một cụm dài của tài liệu bị coi là lỗi.
- Bố cục theo chủ đề: có tiêu đề, có mở bài nêu chủ đề chung và các nguồn, có các phần triển khai, có kết.
- Độ dài: đề ghi số từ yêu cầu, và bài cần ghi rõ số từ mình viết. Hãy xem con số trong đề thật hoặc đề mẫu chính thức, đừng tin số truyền miệng.
Quy trình làm bài: đọc, lập bảng, rồi mới viết
Bước 1: tìm câu hỏi chung
Đọc nhanh tất cả tài liệu và tự hỏi: chúng cùng trả lời câu hỏi gì? Ví dụ một bộ tài liệu về làm việc từ xa có thể xoay quanh câu "Làm việc từ xa thay đổi quan hệ giữa nhân viên và công ty thế nào?". Câu hỏi này sẽ là xương sống của mở bài và gợi ý cho tiêu đề.
Bước 2: lập bảng ý theo cột
Kẻ một bảng nháp: mỗi cột là một tài liệu, mỗi hàng là một khía cạnh (lợi ích, rủi ro, giải pháp…). Điền ý của từng tài liệu vào ô tương ứng. Bảng này cho bạn thấy ngay hàng nào cả ba tài liệu cùng nói (điểm chung), hàng nào chỉ một tài liệu nói (bổ sung), hàng nào hai tài liệu nói ngược nhau (đối lập). Đây là bước nhiều người bỏ qua vì tiếc thời gian, và cũng là lý do bài của họ thành tóm tắt từng tài liệu.
Bước 3: dựng bố cục từ các hàng
Mỗi phần của bài là một hàng trong bảng, hoặc gộp vài hàng gần nhau. Bố cục hai hoặc ba phần là phổ biến. Một khung hay dùng: thực trạng mà các tài liệu cùng ghi nhận, rồi các quan điểm khác nhau về nguyên nhân hay hệ quả, rồi các giải pháp được đề xuất.
Bước 4: viết, rồi đếm từ
Viết thẳng bản sạch nếu đã có bảng tốt; viết nháp cả bài rồi chép lại thường không đủ thời gian. Để dành vài phút cuối để đếm từ và soát chính tả.
Ngôn ngữ của synthèse: trích dẫn mà không chép
Bạn được phép, và nên, nhắc tới nguồn. Điều bị cấm là chép câu chữ. Bộ động từ tường thuật giúp bạn vừa nêu nguồn vừa thể hiện sắc thái của tác giả mà không lộ ý kiến của mình:
- souligner (nhấn mạnh), rappeler (nhắc lại), affirmer (khẳng định)
- nuancer (làm dịu bớt, thêm sắc thái), s'interroger sur (đặt câu hỏi về)
- déplorer (lấy làm tiếc), dénoncer (lên án), mettre en évidence (làm rõ)
Câu mẫu: Si l'auteur de l'article souligne les avantages du télétravail, la sociologue interrogée nuance ce constat en évoquant l'isolement des salariés. (Trong khi tác giả bài báo nhấn mạnh lợi ích của làm việc từ xa, nhà xã hội học được phỏng vấn lại làm dịu nhận định đó khi nhắc tới sự cô lập của người lao động.)
Câu này đã so sánh hai nguồn, dùng hai động từ có sắc thái, và không hề có ý kiến của người viết. Chữ si ở đầu câu không phải "nếu" mà là "trong khi", một cấu trúc đối lập rất hợp với synthèse.
Các từ nối so sánh nên có sẵn trong đầu: de même, également (tương tự), en revanche, à l'inverse (ngược lại), tandis que, alors que (trong khi), quant à (còn về), tous s'accordent à dire que (tất cả đều thống nhất rằng).
Năm lỗi người Việt hay mắc
- Viết theo từng tài liệu. Đoạn 1 tài liệu 1, đoạn 2 tài liệu 2, đoạn 3 tài liệu 3. Đó là ba bản tóm tắt nối nhau, không phải tổng hợp.
- Kết bài bằng ý kiến. Thói quen văn nghị luận khiến nhiều người viết câu cuối kiểu Je pense que le télétravail est l'avenir. Kết của synthèse chỉ tóm lại các điểm đồng thuận và bất đồng, có thể mở ra câu hỏi mà các tài liệu để ngỏ, nhưng không trả lời nó.
- Chép cụm "an toàn". Sợ diễn đạt sai nên chép nguyên. Cách khắc phục: đổi từ loại. Tài liệu viết les salariés se sentent isolés, bạn viết l'isolement ressenti par les salariés. Danh từ hoá là kỹ thuật diễn đạt lại hiệu quả nhất ở C1.
- Thêm kiến thức bên ngoài. Bạn biết một con số thống kê hay về chủ đề, nhưng tài liệu không có thì không được đưa vào.
- Quên tiêu đề hoặc quên ghi số từ. Hai lỗi hình thức này rất dễ tránh mà vẫn gặp thường xuyên.
Cách ôn trong vài tháng trước kỳ thi
- Tự làm bộ tài liệu từ báo Pháp. Chọn hai ba bài báo cùng chủ đề có quan điểm khác nhau, viết synthèse, rồi nhờ người chấm hoặc so với bài mẫu chính thức.
- Luyện riêng bước lập bảng. Mỗi ngày một bộ tài liệu, chỉ lập bảng và bố cục, không viết. Bước này mới quyết định chất lượng bài.
- Luyện danh từ hoá. Lấy câu bất kỳ trong báo, viết lại bằng một cụm danh từ. Les prix augmentent thành la hausse des prix; on a réformé le système thành la réforme du système.
- Làm đề mẫu chính thức trong điều kiện thật, bấm giờ đúng như đề quy định, ít nhất ba lần trước ngày thi.
Phần thi thử giúp bạn quen áp lực thời gian, còn mục viết bài là nơi tập danh từ hoá và diễn đạt lại từng câu trước khi ghép thành một bài hoàn chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Synthèse de documents trong DALF C1 là gì?
Là bài viết tổng hợp nội dung của nhiều tài liệu cùng chủ đề thành một văn bản có bố cục riêng, so sánh các quan điểm, không nêu ý kiến cá nhân và không chép câu chữ của tài liệu.
Synthèse có được nêu ý kiến cá nhân không?
Không. Ý kiến riêng dành cho bài essai argumenté. Trong synthèse, chỉ cần một câu "theo tôi" hoặc một tính từ đánh giá là đã vi phạm yêu cầu trung lập.
Synthèse khác résumé thế nào?
Résumé tóm tắt một văn bản theo đúng trình tự của nó. Synthèse làm việc với nhiều tài liệu, sắp xếp lại theo ý và bắt buộc chỉ ra chỗ các tài liệu giống nhau, bổ sung nhau hay đối lập nhau.
Bài synthèse DALF C1 cần bao nhiêu từ?
Số từ được ghi trong đề và có thể được điều chỉnh, nên hãy xem đề mẫu và hướng dẫn chính thức của France Éducation international. Bài cần ghi rõ số từ đã viết.
Làm sao diễn đạt lại mà không chép tài liệu?
Cách hiệu quả nhất là đổi từ loại, đặc biệt là danh từ hoá: les prix augmentent thành la hausse des prix. Kết hợp với động từ tường thuật như souligner, nuancer để nêu nguồn mà không lặp lại câu gốc.
