Tiếng Pháp là thứ tiếng mà mặt chữ và cách đọc cách nhau xa nhất trong các ngôn ngữ La tinh. Người Việt đã quen đọc đúng như viết nên vào tiếng Pháp thường vấp ngay từ tuần đầu, và vấp ở ba chỗ có thể gọi tên rõ ràng.
- Rất nhiều chữ cuối từ không đọc, đó là quy tắc chứ không phải ngoại lệ
- Bốn nguyên âm mũi không có tương đương chính xác trong tiếng Việt
- Âm R phát ở lưỡi gà phía sâu trong họng, không phải đầu lưỡi như tiếng Việt
- Sửa theo thứ tự: thứ làm người nghe hiểu sai nghĩa trước, thứ chỉ làm giọng hơi lạ sau
Thứ người Việt vốn đã có sẵn
Người Việt có vài lợi thế thật ở tiếng Pháp. Tiếng Việt vốn có âm mũi nên khái niệm cho hơi qua mũi không xa lạ. Tiếng Việt cũng không bật hơi ở p t k, giống hệt tiếng Pháp, nên người Việt tránh được lỗi mà người nói tiếng Anh luôn mắc. Hệ nguyên âm tiếng Việt lại phong phú nên nhiều nguyên âm Pháp tìm được chỗ dựa. Nhận ra phần mình đã mạnh không phải để tự mãn, mà để khỏi tốn thời gian luyện lại thứ vốn đã đúng. Người học hay dồn công vào chỗ dễ vì luyện chỗ dễ thấy tiến bộ nhanh, trong khi chỗ thật sự cản trở giao tiếp lại bị né.
Chỗ khó thật sự
Chỗ khó gồm ba nhóm. Thứ nhất là chữ câm: phần lớn phụ âm cuối từ không đọc, và chữ e cuối cũng vậy. Thứ hai là bốn nguyên âm mũi, tiếng Việt có âm mũi nhưng khác vị trí lưỡi. Thứ ba là nguyên âm u, tròn môi như u tiếng Việt nhưng lưỡi ở vị trí của i, cùng với âm R lưỡi gà. Đây là nhóm đáng dồn sức, vì nó không tự sửa theo thời gian. Người học lâu năm vẫn giữ nguyên lỗi này nếu không có ai chỉ ra, do người bản xứ thường đoán được ý nên không buồn sửa.
Sửa cái nào trước
Sửa chữ câm trước vì nó ảnh hưởng tới mọi từ và sửa được ngay khi đã biết quy tắc. Rồi tới nguyên âm mũi vì chúng phân biệt nghĩa. Âm R để sau cùng — nó là dấu hiệu giọng rõ nhất nhưng đọc R kiểu đầu lưỡi vẫn được hiểu, còn sai âm mũi thì đổi từ. Xếp thứ tự như vậy vì mục tiêu đầu tiên của phát âm không phải hay, mà là không bị hiểu nhầm. Giọng còn lơ lớ mà nói ra người ta hiểu đúng thì vẫn dùng được; giọng mượt mà nói một đằng người nghe hiểu một nẻo thì vô ích.
Sai lầm thường gặp
- Đọc đủ mọi chữ cái nhìn thấy — đây là thói quen từ tiếng Việt và là lỗi số một của người Việt học tiếng Pháp
- Thêm âm n rõ ràng vào cuối nguyên âm mũi — làm mất chất mũi và biến bon thành một từ khác hẳn trong tai người Pháp
- Học phát âm bằng cách đọc mô tả chữ nghĩa mà không nghe — mô tả chỉ giúp hiểu, tai mới quyết định
Câu hỏi thường gặp
Phát âm sai có học tiếp được không?
Học tiếp được, nhưng riêng lỗi chữ câm thì càng để lâu càng tốn công, vì mỗi từ mới học sai lại là một từ phải sửa sau. Người học tiếng Pháp lâu năm vẫn đọc thừa phụ âm cuối là chuyện rất thường gặp.
Bao lâu thì sửa được giọng?
Với nhóm lỗi làm sai nghĩa, vài tuần luyện có ý thức là thấy khác. Với chất giọng tổng thể thì tính bằng tháng và thường không bao giờ giống hệt người bản xứ — điều đó bình thường và không cản trở gì.
Có cần học phiên âm quốc tế IPA không?
Tiếng Pháp là một trong số ít ngôn ngữ mà học IPA thật sự đáng công, vì mặt chữ không cho biết cách đọc. Từ điển tiếng Pháp đều ghi phiên âm IPA, và biết đọc phiên âm giúp tự tra được từ mới thay vì đoán.
Nghe nhiều có tự sửa được phát âm không?
Nghe nhiều giúp tai nhận ra khác biệt, nhưng miệng không tự làm theo. Phải có bước phát ra tiếng và đối chiếu lại, nếu không thì nghe hàng trăm giờ vẫn giữ nguyên giọng cũ.
