Được mời ăn tối ở nhà một gia đình Pháp là dịp luyện tiếng Pháp tốt nhất mà người học có được: ba tiếng ngồi cùng bàn, nghe người bản xứ nói tự nhiên, được hỏi chuyện liên tục. Cũng là dịp dễ lúng túng nhất, vì bữa tối Pháp có trình tự riêng và vài quy ước ngược hẳn thói quen Việt Nam. Câu hay gây hiểu lầm nhất lại là câu ngắn nhất: khi chủ nhà mời thêm món và bạn đáp Merci !, họ sẽ hiểu là bạn từ chối. Bài này đi theo bữa tối từ lúc nhận lời mời tới tin nhắn cảm ơn hôm sau, kèm câu nói dùng được ở từng bước.
Nhận lời và hỏi mang gì
Lời mời thường rất giản dị: Tu veux venir dîner à la maison samedi ? Nhận lời và hỏi luôn có cần mang gì không:
- Avec plaisir ! Je peux apporter quelque chose ? — Rất vui! Tôi mang gì tới được không?
- Il y a quelque chose que tu ne manges pas ? — chủ nhà sẽ hỏi bạn câu này. Có kiêng gì thì nói luôn: Je ne mange pas de porc, Je suis allergique aux fruits de mer.
Chủ nhà thường đáp Non, rien, viens juste ! (Không cần gì, cứ tới thôi). Dù vậy, đến tay không vẫn hơi thiếu. Quà phổ biến là một chai rượu vang, một hộp sô cô la ngon, hoa, hoặc một món đặc sản Việt Nam nhỏ gọn như trà, cà phê. Lưu ý chai vang mang tới là quà: chủ nhà đã chọn rượu cho bữa tối từ trước và không bắt buộc phải mở chai của bạn. Nếu muốn mang món tráng miệng, hãy hỏi trước, vì chủ nhà có thể đã chuẩn bị rồi.
Với hoa, tránh hoa cúc: ở Pháp, cúc gắn với nghĩa trang và lễ Các Thánh. Hoa hồng đỏ mang nghĩa tình yêu, không hợp khi tặng chủ nhà.
Giờ đến: trễ một chút là lịch sự
Hẹn 20 giờ thì đừng bấm chuông lúc 19 giờ 55. Người Pháp có khái niệm le quart d'heure de politesse, mười lăm phút lịch sự: đến trễ khoảng mười, mười lăm phút để chủ nhà kịp chuẩn bị nốt. Đến sớm mới là bất lịch sự. Còn trễ hơn nửa tiếng thì nhắn báo trước.
Lúc đến, chào từng người. Giữa bạn bè, người Pháp chào bằng la bise (chạm má), số lần tuỳ vùng; nếu không chắc, cứ để người kia bắt đầu. Với bố mẹ của bạn mình, dùng vous cho tới khi được mời chuyển sang tu: Tu peux me tutoyer !
L'apéro: phần mở màn
Bữa tối Pháp hiếm khi bắt đầu ngay ở bàn ăn. Đầu tiên là l'apéritif (gọi tắt l'apéro): đồ uống và đồ nhắm nhẹ ở phòng khách, kéo dài nửa tiếng tới cả tiếng.
- Qu'est-ce que tu bois ? — Bạn uống gì? Không uống rượu thì nói thẳng: Je ne bois pas d'alcool, un jus de fruits, s'il te plaît. Không ai thấy lạ.
- Khi cụng ly, mọi người nói Santé ! hoặc Tchin !, và nhìn vào mắt người mình cụng ly. Nhìn đi chỗ khác bị coi là hơi bất lịch sự, có người còn đùa là mang xui.
Đây là lúc trò chuyện nhiều nhất. Câu hỏi an toàn để bắt chuyện: Vous habitez ici depuis longtemps ?, Qu'est-ce que vous faites dans la vie ?
Trình tự các món: phô mai đến trước tráng miệng
- L'entrée: món khai vị. Chú ý: trong tiếng Anh Mỹ, entrée là món chính; trong tiếng Pháp thì là món mở đầu.
- Le plat principal: món chính.
- Le fromage: đĩa phô mai, kèm bánh mì, trước món tráng miệng.
- Le dessert: tráng miệng.
- Le café: thường là cà phê đen nhỏ, có khi kèm trà thảo mộc.
Bữa tối như vậy dễ kéo dài ba tiếng. Ăn chậm, đừng lấy quá nhiều ở món đầu, vì còn ba bốn món nữa.
Ở bàn ăn: những quy ước khác Việt Nam
- Chờ chủ nhà bắt đầu, thường kèm câu Bon appétit !. Một số người theo phép tắc cổ cho rằng câu này không cần nói, nhưng trong đa số gia đình, nó hoàn toàn bình thường.
- Tự lấy món khi đĩa được chuyền tới, không gắp thức ăn cho người khác như thói quen mời mọc của người Việt. Muốn mời, hãy chuyền đĩa: Tu veux encore des légumes ?
- Hai tay đặt trên bàn, cổ tay chạm mép bàn, không để tay dưới gầm bàn. Khuỷu tay thì không chống lên bàn.
- Bánh mì đặt thẳng trên khăn trải bàn, cạnh đĩa, không đặt vào đĩa thức ăn. Bẻ từng miếng nhỏ bằng tay, không dùng dao cắt và không cắn thẳng vào ổ bánh. Trong bữa ăn thân mật ở nhà, dùng một mẩu bánh để chấm sạch nước sốt (saucer) là chuyện bình thường.
- Phô mai chỉ lấy một lần theo phép lịch sự truyền thống. Khi cắt, tôn trọng hình dạng miếng: với miếng phô mai hình tam giác như brie, đừng cắt mất phần mũi nhọn, mà cắt dọc theo cạnh để phần mũi còn chia đều cho người khác.
Merci nghĩa là "không", và những câu nhận, từ chối
Khi chủ nhà mời thêm, Merci đứng một mình thường được hiểu là "thôi, cảm ơn". Người Việt đáp "cảm ơn" để nhận, nên dễ bị bỏ đói một cách lịch sự.
| Muốn nói | Câu nên dùng |
|---|---|
| Nhận thêm | Oui, avec plaisir ! / Volontiers ! / Oui, merci. |
| Từ chối nhẹ | Non merci, ça va. / Merci, c'est gentil, mais ça ira. |
| No quá rồi | C'était délicieux, mais je n'en peux plus ! |
| Lấy ít thôi | Juste un petit peu, s'il vous plaît. |
Còn nhớ chữ plus trong je n'en veux plus không đọc S. Nói nhầm thành "pluýx" là xin thêm.
Khen món ăn
- C'est délicieux ! / C'est vraiment très bon.
- Qu'est-ce que vous avez mis dans la sauce ? — Cô cho gì vào nước sốt vậy?
- Vous me donnerez la recette ? — Cô cho cháu công thức nhé? Lời khen chân thành và người Pháp rất thích được hỏi câu này.
Chuyện để nói và chuyện nên tránh
Bàn ăn Pháp là nơi tranh luận. Chính trị, sách, phim, chuyện thời sự được bàn rất sôi nổi, và người ta thích nghe ý kiến của bạn về Việt Nam. Ngược lại, vài câu hỏi rất bình thường ở Việt Nam lại là chuyện riêng ở Pháp: hỏi lương (Tu gagnes combien ?), hỏi tuổi người lớn, nhận xét cân nặng (Tu as grossi nghe rất thô lỗ dù ý bạn là khen), hỏi sao chưa lấy vợ, chưa có con.
Không theo kịp cuộc trò chuyện là chuyện thường. Cứ nói thật: Pardon, je n'ai pas tout compris, vous pouvez répéter ? Người Pháp quý người chịu hỏi lại hơn người gật đầu cho qua.
Ra về và cảm ơn
- Merci beaucoup pour cette excellente soirée. — Cảm ơn nhiều vì buổi tối tuyệt vời.
- C'était un vrai plaisir. La prochaine fois, c'est chez moi ! — Rất vui. Lần sau tới nhà tôi nhé!
Hôm sau, một tin nhắn ngắn là đủ: Encore merci pour hier soir, c'était super !
Muốn tập các câu nhận, từ chối và khen món cho trơn miệng trước buổi tối thật, thử phần luyện nói. Phần đọc theo mẫu giúp bạn soát cặp plus có S và không có S.
Câu hỏi thường gặp
Được mời ăn tối ở nhà người Pháp nên mang gì?
Một chai rượu vang, sô cô la, hoa (tránh hoa cúc) hoặc một món đặc sản nhỏ gọn đều hợp. Muốn mang món ăn hay tráng miệng thì hỏi chủ nhà trước.
Nói "merci" khi được mời thêm món có nghĩa là gì?
Merci đứng một mình thường được hiểu là từ chối. Muốn nhận thì nói Oui, merci, Volontiers hoặc Avec plaisir.
Đến nhà người Pháp nên đúng giờ hay trễ?
Nên trễ khoảng mười, mười lăm phút, người Pháp gọi là le quart d'heure de politesse. Đến sớm làm chủ nhà lúng túng; trễ quá nửa tiếng thì nên nhắn trước.
Vì sao người Pháp ăn phô mai trước món tráng miệng?
Đó là trình tự truyền thống của bữa ăn Pháp: món khai vị, món chính, phô mai, tráng miệng rồi cà phê. Phô mai được xem như phần kết của các món mặn.
Có nên nói "bon appétit" không?
Có, trong đa số gia đình đây là câu bình thường trước khi ăn. Một số người theo phép tắc cổ cho rằng không cần nói, nhưng bạn sẽ không bị coi là thất lễ vì nói câu này.
