Tiếng Pháp có bốn nhóm âm mà tiếng Việt không có. Điểm chung của chúng là đều có một âm tiếng Việt nghe gần giống, đủ gần để người học yên tâm dùng tạm — và cái tạm đó thường ở lại vĩnh viễn.
- Bốn nhóm: nguyên âm mũi · u · R lưỡi gà · e câm
- Nguyên âm u tròn môi như u nhưng lưỡi ở vị trí i
- Cặp u và ou phân biệt nghĩa: dessus và dessous ngược nghĩa nhau
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Tiếng Việt có nguyên âm mũi nhưng luôn kèm phụ âm mũi ở cuối, còn tiếng Pháp thì hơi ra qua mũi trong suốt nguyên âm mà không có phụ âm nào bật ra. Với âm u thì tiếng Việt không có bất kỳ nguyên âm nào kết hợp môi tròn với lưỡi trước, nên miệng phải học một tư thế hoàn toàn mới. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Nguyên âm mũi tập bằng cách bịt mũi thử: nếu bịt mũi mà âm đổi hẳn thì đang phát đúng qua mũi. Âm u tập bằng cách đọc i rồi chúm môi tròn mà giữ nguyên lưỡi. Âm R tập bằng cách súc miệng khan để cảm nhận vùng lưỡi gà. Chữ e câm tập bằng cách đọc từ và cố tình dừng ngay sau phụ âm cuối cùng có tiếng. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Cách kiểm nguyên âm mũi là bịt mũi khi đọc: âm đúng thì bịt vào sẽ nghẹt hẳn, âm sai thì gần như không đổi. Cách kiểm âm u là soi gương xem môi có tròn không trong khi tự cảm nhận lưỡi đang ở phía trước. Với R, đặt tay lên cổ họng sẽ thấy rung ở vùng cao hơn hẳn so với khi đọc r tiếng Việt. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc âm mũi thành nguyên âm cộng n — nghe thì gần nhưng người Pháp phân biệt được ngay
- Cố phát âm R thật mạnh thành tiếng khạc — R tiếng Pháp trong lời nói thường rất nhẹ, gần như chỉ là một tiếng cọ
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Pháp thì âm R là âm người học hay bỏ cuộc nhất, và cũng là âm ít đáng lo nhất. Đọc R bằng đầu lưỡi vẫn được hiểu hoàn toàn, nhiều vùng nói tiếng Pháp cũng phát R theo cách khác. Nên ưu tiên âm mũi và âm u trước, R để tập dần.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
