Tiếng Pháp dùng đúng bảng chữ La tinh mà người Việt đã quen, nên nhiều người nghĩ phần chữ viết là phần dễ nhất. Thực tế đây mới là chỗ gây vấp nhiều nhất, vì cùng một chữ cái đọc khác nhau tuỳ vị trí, và nhiều chữ không đọc chút nào.
- Bảng chữ quen thuộc nhưng quan hệ chữ và âm khác hẳn tiếng Việt
- Nhiều tổ hợp chữ đọc thành một âm duy nhất, phải học theo tổ hợp
- Phiên âm IPA trong từ điển là công cụ bắt buộc, không phải tuỳ chọn
- Đọc được mặt chữ là mốc mở ra toàn bộ phần còn lại của việc học
Quan hệ giữa chữ viết và âm
Trong tiếng Việt, một chữ cái ứng với một âm khá ổn định. Trong tiếng Pháp, cách đọc một chữ phụ thuộc vào chữ đứng trước và sau nó, vị trí trong từ, và đôi khi vào cả từ đứng kế bên. Vì vậy phải học theo tổ hợp chữ chứ không học theo từng chữ cái. Nắm đúng quan hệ này ngay từ đầu tránh được rất nhiều công sức lãng phí về sau, vì nó quyết định mình nên tin vào mặt chữ tới mức nào khi gặp từ mới.
Bẫy của người mới
Bẫy thứ nhất là đọc từng chữ cái theo âm tiếng Việt, ví dụ đọc chữ u thành u tiếng Việt hay chữ r thành r đầu lưỡi. Bẫy thứ hai là đọc rời các tổ hợp như ou hay eau. Bẫy thứ ba là bỏ qua phiên âm IPA vì thấy chữ đã quen thuộc rồi, đây là bẫy tinh vi nhất vì cảm giác quen thuộc là giả. Những bẫy này có điểm chung là đều xuất phát từ việc mang thói quen đọc tiếng Việt áp vào một hệ thống viết theo nguyên tắc khác.
Lộ trình học đọc
Học các tổ hợp nguyên âm trước vì chúng xuất hiện dày đặc, rồi tới quy tắc phụ âm cuối câm, rồi nguyên âm mũi. Song song với đó nên học đọc phiên âm IPA từ tuần đầu — mất vài buổi nhưng đổi lại là khả năng tự tra và tự đọc đúng mọi từ mới về sau. Học theo trình tự này thì mỗi giai đoạn đều có thứ dùng được ngay, thay vì phải học xong hết mới bắt đầu đọc được gì.
Sai lầm thường gặp
- Đoán cách đọc theo trực giác vì chữ trông quen — trực giác ở đây là trực giác tiếng Việt và nó sai gần như mọi lần
- Bỏ qua IPA cho đỡ mất công — bỏ IPA là mất khả năng tự học từ mới, phụ thuộc mãi vào người khác đọc mẫu
- Ghi chú bằng chữ Việt để nhớ cách đọc — nhớ nhanh lúc đầu nhưng khoá chặt phát âm vào âm tiếng Việt, càng về sau càng khó gỡ
Câu hỏi thường gặp
Có cần học IPA thật không?
Với tiếng Pháp thì rất nên. Đây là ngôn ngữ mà mặt chữ không cho biết cách đọc, nên không có IPA thì mỗi từ mới đều phải chờ nghe ai đó đọc. Học IPA mất vài buổi và dùng được cho cả các ngoại ngữ khác về sau.
Học mặt chữ mất bao lâu?
Các quy tắc đọc cơ bản mất khoảng hai tới ba tuần để nắm và vài tháng để thành phản xạ. Điểm dễ chịu là tiếng Pháp có quy tắc khá nhất quán, khác tiếng Anh nơi cùng một tổ hợp chữ có thể đọc nhiều kiểu.
Có thể bỏ qua chữ viết, chỉ học nói không?
Được trong vài tháng đầu, nhưng sau đó thành nút thắt: không đọc được thì mất hết tài liệu, biển hiệu, tin nhắn, và phụ thuộc hoàn toàn vào người khác đọc hộ.
Viết tay có cần thiết không khi đã có bàn phím?
Viết tay giúp nhớ mặt chữ nhanh hơn hẳn vì tay tham gia vào việc nhớ. Không cần viết đẹp, chỉ cần viết đủ để phân biệt được các chữ gần giống nhau.
