Đây là phần làm người Việt bối rối nhất khi mới học tiếng Pháp: chữ viết ra thì có mà đọc thì không, rồi có lúc lại đọc. Nhưng hệ thống này không tuỳ tiện, nó chỉ có ba nhóm quy tắc và nắm được thì hết bối rối.
- Phần lớn phụ âm cuối từ không đọc, trừ một nhóm nhỏ
- Phụ âm câm sống lại khi từ sau bắt đầu bằng nguyên âm — đó là liaison
- Có những chỗ cấm nối, nối vào là sai chứ không phải chỉ nghe lạ
- Phần này làm giọng nghe liền mạch thay vì rời rạc từng chữ
Quy tắc cần nắm
Quy tắc một: phụ âm cuối từ thường câm, chữ e cuối cũng câm. Quy tắc hai: khi từ sau bắt đầu bằng nguyên âm hoặc h câm thì phụ âm cuối của từ trước được đọc nối sang, và một số phụ âm còn đổi âm khi nối. Quy tắc ba: một số chỗ cấm nối, ví dụ sau danh từ số ít hoặc trước h bật hơi. Nắm quy tắc rồi thì không cần nhớ từng trường hợp, chỉ cần nhận ra dạng và áp dụng. Phần lớn người học vấp ở đây không phải vì khó mà vì chưa ai chỉ ra rằng có quy tắc.
Vì sao người Việt hay bỏ qua
Người Việt bỏ qua phần này vì tiếng Việt đọc trung thành với mặt chữ tuyệt đối: chữ nào cũng đọc, và các tiếng không nối vào nhau. Hai thói quen đó cộng lại khiến người học vừa đọc thừa phụ âm cuối vừa không nối, tức là mắc cả hai lỗi ngược nhau cùng lúc. Thói quen từ tiếng mẹ đẻ mạnh hơn ta tưởng: nó chi phối cả những chỗ mình đang cố ý chú ý, chứ không chỉ những chỗ nói nhanh vô thức.
Tập theo trình tự nào
Bắt đầu bằng nhóm cụm rất thông dụng có liaison bắt buộc, tập tới khi thành phản xạ. Sau đó tập cặp đối chiếu giống đực và giống cái như petit với petite để thấy rõ vai trò của chữ e cuối. Cuối cùng mới học các trường hợp cấm nối, vì phần này nhiều ngoại lệ và ít gặp hơn. Trình tự này đi từ chỗ dễ kiểm chứng tới chỗ khó, để mỗi bước đều có thể tự xác nhận là mình làm đúng trước khi sang bước sau.
Sai lầm thường gặp
- Đọc hết phụ âm cuối cho chắc — đây là lỗi khiến người Pháp nhận ra ngay là người mới học
- Nối ở mọi chỗ có thể nối — trong lời nói hằng ngày người Pháp bỏ khá nhiều liaison tuỳ chọn, nối hết nghe cứng và quá trang trọng
- Nói chậm quá mức để cố phát âm chuẩn từng chữ — nói chậm làm mất luôn phần nối, thành ra chuẩn từng chữ mà cả câu vẫn sai
Câu hỏi thường gặp
Không nối thì người ta có hiểu không?
Phần lớn vẫn hiểu, nhưng liaison bắt buộc mà bỏ thì nghe sai rõ rệt, tương tự như đọc rời từng chữ trong tiếng Việt. Ngược lại, nối ở chỗ cấm nối thì còn lộ hơn là không nối.
Nói rời từng chữ có sai không?
Không sai về ngữ pháp, nhưng nghe rất lạ và làm người nghe phải căng tai hơn. Nó giống như đọc một câu tiếng Việt mà tách rời từng tiếng — vẫn hiểu, nhưng mệt.
Luyện phần này bằng cách nào nhanh nhất?
Chọn năm câu ngắn dùng hằng ngày, nghe mẫu và lặp lại tới khi phát ra được liền một hơi. Năm câu làm thật kỹ có ích hơn năm mươi câu đọc lướt.
Người bản xứ có nói đủ mọi quy tắc này không?
Trong lời nói nhanh thì họ rút gọn nhiều hơn cả sách dạy. Nhưng người học nên đi từ dạng chuẩn trước, vì hiểu dạng chuẩn rồi mới nhận ra được các dạng rút gọn khi nghe.
