Các cặp dễ nhầm trong tiếng Pháp tập trung vào nguyên âm, và điều nguy hiểm là chúng đều là những từ dùng hằng ngày. Nhầm một cặp không chỉ làm giọng lạ mà đổi hẳn nghĩa của câu.
- Cặp nặng nhất là u và ou: dessus trên và dessous dưới ngược nghĩa nhau
- Bốn nguyên âm mũi dễ trộn vào nhau, nhất là hai cặp gần nhau
- Cặp é và è đổi thì động từ, sai là sai luôn thời của câu
- Luyện tai trước, miệng sau — chưa nghe ra khác biệt thì miệng không tài nào tạo ra được
Vì sao tai người Việt nghe thành một
Tiếng Việt có cả u lẫn ư nhưng không có nguyên âm nào vừa tròn môi vừa đặt lưỡi phía trước, nên u tiếng Pháp bị tai xếp chung vào ô của u tiếng Việt cùng với ou. Với các âm mũi, tiếng Việt phân biệt bằng phụ âm cuối chứ không bằng vị trí lưỡi, nên bốn âm mũi Pháp bị gom lại còn hai. Ngôn ngữ nào cũng chỉ dạy tai phân biệt những khác biệt có ý nghĩa trong chính nó. Khác biệt không mang nghĩa thì tai học cách bỏ qua, và đó là lý do người lớn học ngoại ngữ phải luyện lại từ đầu khả năng vốn có từ nhỏ.
Bảng cặp đối chiếu
Danh sách cặp nên luyện gồm dessus với dessous, rue với roue, tu với tout, vu với vous, và bốn từ mũi bon pain brun banc đặt cạnh nhau. Cặp đầu tiên đáng luyện nhất vì hai từ ngược nghĩa nhau nên nhầm là hiểu ngược hoàn toàn. Cách dùng bảng này là đọc to cả cặp liền nhau, không đọc riêng từng từ. Đọc liền cặp mới thấy được chỗ miệng phải đổi, còn đọc riêng thì rất dễ đọc cả hai giống hệt nhau mà không nhận ra.
Bài tập tự luyện
Bài tập tốt nhất cho tiếng Pháp là đọc cặp đối chiếu cho người khác nghe và nhờ họ chỉ vào từ mình vừa đọc. Với cặp u và ou, có thể tự kiểm bằng gương: đọc cả hai mà hình miệng giống hệt nhau thì chắc chắn đang đọc cùng một âm. Bài tập kiểu này có ưu điểm là cho biết ngay đúng sai, nên tiến bộ đo được từng ngày thay vì mơ hồ.
Sai lầm thường gặp
- Tập u và ou riêng lẻ — phải đọc liền cặp mới thấy chỗ lưỡi phải dời
- Bỏ qua cặp é và è vì tưởng chỉ là sắc thái giọng — nó phân biệt thì động từ, tức là phân biệt nghĩa ngữ pháp
- Cho rằng ngữ cảnh sẽ cứu được nghĩa — ngữ cảnh cứu được phần lớn trường hợp, nhưng đúng những lúc quan trọng thì lại không
Câu hỏi thường gặp
Người Pháp có phân biệt hết bốn âm mũi không?
Không hoàn toàn. Ở nhiều vùng và với nhiều người trẻ, hai trong bốn âm mũi đã trộn vào nhau. Nhưng người học nên tập phân biệt vì tài liệu chuẩn và các kỳ thi vẫn dựa trên hệ thống bốn âm.
Nghe mãi vẫn không phân biệt được thì sao?
Chuyện thường gặp và không có nghĩa là tai kém. Hãy nghe cặp đối chiếu ngắn thay vì nghe cả câu, và nghe cùng một cặp nhiều lần trong nhiều ngày — khả năng phân biệt xuất hiện đột ngột chứ không tăng dần đều.
Có nên học bằng phiên âm không?
Phiên âm giúp biết hai âm này khác nhau trên giấy, nhưng biết trên giấy không làm tai nghe ra được. Phiên âm là bản đồ, còn tai mới là chân đi.
Nói sai cặp này có bị hiểu nhầm nhiều không?
Có, và nặng nhất là cặp u với ou vì nó dẫn tới hiểu ngược. Nói dessous khi định nói dessus là chỉ xuống thay vì chỉ lên, và ngữ cảnh trong câu chỉ đường thì không cứu được.
