Người học tiếng Pháp thường đọc hiểu tốt hơn nhiều so với khả năng nói, và khoảng cách này rộng hơn ở tiếng Pháp so với các thứ tiếng khác. Nguyên nhân nằm ở chỗ mặt chữ cho phép đoán rất nhiều còn lời nói thì không.
- Đọc hiểu chạy trước rất xa vì mặt chữ cho phép đoán
- Vốn từ bị động thường lớn gấp nhiều lần vốn chủ động
- Khi nghe thì chữ câm và nối âm làm từ nghe khác hẳn
- Đo bằng nói ra được, không đo bằng đọc hiểu được
Hai loại vốn từ
Vốn bị động là từ bạn hiểu khi gặp, vốn chủ động là từ bật ra khi cần. Với tiếng Pháp còn một trục nữa: từ bạn nhận ra trên giấy so với từ bạn nhận ra khi nghe. Ba nhóm này ở người học tiếng Pháp thường chênh nhau rất xa, và nhóm nhận ra trên giấy luôn lớn nhất. Khoảng cách giữa hai nhóm là bình thường và tồn tại cả trong tiếng mẹ đẻ, nhưng ở người học ngoại ngữ thì nó rộng bất thường vì phần lớn thời gian học là nghe và đọc.
Cách chuyển từ bị động sang chủ động
Cách chuyển gồm: tự đặt câu với từ mới ngay hôm học, nghe lại chính từ đó trong một câu thật để nối mặt chữ với âm thanh, viết một đoạn ngắn mỗi tuần, và nói thành tiếng. Bước thứ hai là bước riêng của tiếng Pháp và cũng là bước bị bỏ nhiều nhất. Điểm chung của các cách này là chúng buộc bạn phải tự lấy từ ra khỏi trí nhớ, và chính động tác lấy ra đó mới tạo ra vốn chủ động.
Đo tiến bộ thế nào
Cách đo thực tế: mỗi tháng nghe một đoạn ngắn không nhìn bản chữ rồi đếm số từ mình nhận ra. So con số đó với số từ nhận ra khi đọc chính đoạn ấy. Khoảng cách giữa hai con số cho biết bạn đang học tiếng Pháp bằng mắt tới mức nào. Cách đo này thực tế hơn đếm số từ đã học, vì nó đo đúng thứ bạn cần khi giao tiếp thật.
Sai lầm thường gặp
- Coi khả năng đọc hiểu là thước đo trình độ — với tiếng Pháp thì đọc hiểu ảo hơn các thứ tiếng khác vì mặt chữ cho đoán quá nhiều
- Chỉ nghe và đọc rồi mong khả năng nói tự đến — hai kỹ năng dùng hai nhóm vốn từ khác nhau
- Tránh dùng từ mới vì sợ sai, nên từ đó mãi nằm ở nhóm bị động
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đọc hiểu tốt mà nghe không ra?
Vì chữ câm và hiện tượng nối âm làm ranh giới từ biến mất khi nghe, trong khi trên giấy chúng rõ ràng. Cách chữa duy nhất là nghe kèm bản chữ nhiều lần cho tới khi hai hình ảnh của cùng một từ nối được vào nhau trong đầu bạn.
Vốn chủ động bao nhiêu là đủ để giao tiếp?
Khoảng vài trăm từ dùng thành thạo đã đủ cho phần lớn tình huống hằng ngày, ít hơn nhiều so với con số người ta tưởng. Vấn đề không phải số lượng mà là chúng có sẵn sàng bật ra ngay không.
Có nên ép mình dùng từ mới ngay không?
Nên, kể cả khi chưa chắc đúng. Một từ dùng sai rồi được sửa sẽ vào trí nhớ chắc hơn nhiều so với một từ chỉ đọc đi đọc lại trong danh sách.
Viết có giúp tăng vốn chủ động không?
Có, và là cách rẻ nhất cho người tự học. Viết cho bạn thời gian để tìm từ, và chính quá trình tìm đó chuyển từ ra khỏi nhóm bị động, trong khi nói thì áp lực thời gian khiến bạn quay về vài từ quen thuộc.
